خوراکهاى علوفهاى و کنسانتره دام
الف - علوفه ها
هرگونه خوراک گیاهى و پرحجم که ارزش غذایى داشته باشد و خوشخوراکهم باشد، علوفه نام دارد.
یونجه یابیده: این علوفه ارزش غذایى زیادى دارد. یونجه به عنوان یک غذاى عالى در تغذیه دام به خصوص براى گاو شیرى استفاده مىشود. پروتئین و کلسیم بالاى این علوفه نشانه مرغوببودن آن است. زمان برداشت یونجه وقتى است که یک سوم بوتهها به گل بنشینند. در جیره غذایى گاو شیرى، بین دو تا چهار کیلوگرم یونجه در روز کافى و مناسب است.
علف باغ: این علف در تغذیه گاو شیرى و پروارى استفاده مىشود. به دلیل داشتن رشتههاى بلند، نشخوار دامها را زیاد مىکند. به علاوه در گاوهاى شیرى باعث بیشترشدن چربى شیر مىشود. براى جلوگیرى از خارجشدن سریع خوراکهاى آردى از بدن دامهاى پروارى از این علوفه استفاده مىکنند.
کاه به علت خشک و پُرحجمبودن، ارزش غذایى زیادى براى دامها ندارد. از نظر ارزش غذایى، کاه جو از کاه گندم بهتر است. همچنین کاه گندم از کاه برنج بهتر است. براى دامهاى سنگین بهتر است که کاه به صورت رشتههاى بلند باشد. مصرف کاه باید کم و به مقدار لازم باشد. هر چه مقدار این علوفه در جیره غذایى دامها بیشتر باشد، جلوى هضم و مصرف بیشتر غذا را مىگیرد. بهت راست کاه را همیشه بعد از خوراکهاى دیگر به دامها داد.
اگر کاه و علوفههاى مانند آن به صورت غنى شده به دامها داده شوند. ارزش غذایى بیشتر مىدارند. براى گاوهاى خشک مىتوان مقدار بیشترى از این علوفه در جیره غذایى قرار داد.
سیلوها: براى استفاده بیشتر و بهتر از علوفههاى خشک و هضم بهتر این علوفهها، آنها را سیلو مىکنند.
ب - خوراکهاى فشرده شده یا کنسانتره دامى
علوفههاى آردى و خوراکهایى که از رشتههاى کمى تشکیل شدهاند رإ؛
»ل خوراکهاى کنسانترهاى مىگویند. وقتى مقدار مشخصى از مادههایى مانند جو، سبوس، تفاله چغندر قند، کنجاله تخم پنبه را با تکمیلکنندههاى معدنى و ویتامینى مخلوط کنند، خوراک کنسانتره تهیه مىشود.
براى برطرفکردن نیاز غذایى دامهایى که تولید بالایى دارند، علاوه بر علوفه باید مقدار مشخصى از کنسانتره دامى هم استفاده کرد. به گاوهاى بومى و دورگ روستایى که بیشتر از هشت کیلوگرم شیر تولید مىکنند، باید مقدار مشخصى کنسانتره دامى داد.
به دامداران عزیز سفارش مىشود اگر خوراک را از کارخانه خریدارى مىکنند، در هنگام تهیه و مخلوط کردن کنسانتره در کارخانه حضور داشته باشند. به این ترتیب، مىتوانند کنترل کنند که از هر مادهاى به مقدار مشخص و لازم در کنسانتره مخلوط شده است و جلوى هرگونه تقلب گرفته شود.
براى تهیه کنسانتره به وسیله خود دامدار، مىتوانید از دستور زیر استفاده کنید. این دستور براى گاو شیرى که بین ده تا پانزده کیلوگرم شیر تولید مىکند، مناسب است.
مقدار جو سى و پنج تا چهل درصد، سبوس گندم سى تا سى و پنج درصد، تفاله چغندر قند هشت تا ده درصد، کنجاله تخم پنهب پنج تا هفت درصد، نمک نیم درصد و سبوس برنج شش تا هشت درصد باید باشد. به این مادهها مقدارى کربنات کلسیم یا دىکلسیم فسفات هم اضافه مىکنند.
نکتههاى مهم در تغذیه مخلوط علوفه و کنسانتره
براى گاوهاى شیرى روستایى که تولید شیر آنان به هفت تا هشت کیلوگرم مىرسد، لازم نیست که از کنسانتره استفاده کنید. با علوفههاى مرغوب مىتوان نیاز غذایى این دامها را برطرف کرد. ولى براى گاوهایى که در روز بیشتر از هشت کیلوگرم شیر تولید مىکنند، باید از کنسانتره استفاده کرد.
براى این گاوها در برابر هر یک کیلوگرم شیر تولیدى، نیم کیلوگرم کنسانتره دامى لازم است. براى مثال اگر گاوى چهارده کیلوگرم شیر تولید مىکند، باید روزانه هفت کیلوگرم کنسانتره به اضافه مقدار لازم علوفه تازه و مرغوب بخورد.
تغییر جیره غذایى دام باید با احتیاط کمکم انجام شود.